Każdy, kto przechodził obok linii powlekania lub pieca metalurgicznego, prawdopodobnie widział wysokie, cylindryczne naczynie przykręcone pod komorą, owinięte w wężownice chłodzące, prawie bez widocznych ruchomych elementów. Zazwyczaj jest to: Wysokopróżniowa pompa dyfuzyjna oleju , a jego zadaniem jest wzięcie komory, która została już zgrubnie zniszczona przez pompę mechaniczną, i wepchnięcie jej dalej w zakres wysokiej próżni, często osiągając ciśnienia w zakresie od 10 do ujemnego obszaru od 4 do 10 do ujemnego 7 torów, w zależności od projektu i warunków podłoża.
W przeciwieństwie do obrotowych pomp łopatkowych lub spiralnych, pompa dyfuzyjna nie ma tłoków, wirników ani uszczelek na ścieżce pompowania. Opiera się całkowicie na zjawisku fizycznym: szybko poruszającym się strumieniu odparowanego płynu, który wychwytuje cząsteczki gazu i kieruje je w stronę wylotu. Ten brak ruchomych części jest jednym z powodów, dla których pompy dyfuzyjne są powszechnie stosowane w obiektach, które wymagają ciągłej, niezawodnej pracy przez lata bez awarii związanych ze zużyciem.
W praktyce pompy dyfuzyjne prawie nigdy nie są używane samodzielnie. Zależą one od pompy wspomagającej, która usuwa gaz ze strony wylotowej i utrzymuje różnicę ciśnień niezbędną do prawidłowego działania strumienia pary.
Rdzeń zasada działania pompy dyfuzyjnej oleju to podgrzewany kocioł umieszczony u podstawy korpusu pompy, wypełniony płynem o niskim ciśnieniu pary, zwykle olejem na bazie silikonu, wybranym ze względu na jego stabilność termiczną. Grzejnik pod kotłem doprowadza ten płyn do kontrolowanego wrzenia, wytwarzając parę, która unosi się przez centralny zespół komina zbudowany z ułożonych w stos stopni dysz, zwykle trzech lub czterech w typowej jednostce przemysłowej.
Gdy para opuszcza każdą dyszę, rozszerza się na zewnątrz i w dół z dużą prędkością, tworząc strumień w kształcie stożka. Cząsteczki gazu dryfujące w tym strumieniu są wielokrotnie uderzane przez cząsteczki pary i wypychane w kierunku ruchu strumienia, czyli w stronę dolnej części pompy i przyłącza wylotowego. Jest to porywanie molekularne: cząsteczki lekkiego gazu nie są wpadane w pułapkę, lecz prowadzone, zderzenie za zderzeniem, w stronę układu wydechowego.
Gdy strumień pary dotrze do chłodzonej wodą zewnętrznej ściany, skrapla się z powrotem w ciecz i spływa do kotła w celu ponownego podgrzania, kończąc ciągły cykl wrzenia płynu i kondensacji. Cykl ten umożliwia pracę pompy przez dłuższy czas bez uzupełniania płynu, pod warunkiem, że dopływ wody chłodzącej i sterowanie nagrzewnicą pozostają stabilne.
Korpus pompy dyfuzyjnej ma pozornie prosty wygląd, ale każdy element został zaprojektowany z zachowaniem wąskiej tolerancji, ponieważ geometria dysz bezpośrednio określa prędkość pompowania i ciśnienie końcowe. Poniższa tabela podsumowuje główne części i ich funkcje w zespole.
| Komponent | Funkcja |
|---|---|
| Kocioł i grzejnik | Odparowuje płyn roboczy w kontrolowanej, równomiernej temperaturze |
| Stos dysz (zespół dyszy) | Kształtuje i przyspiesza parę w strumienie kierunkowe |
| Ściana zewnętrzna chłodzona wodą | Skrapla parę z powrotem do cieczy, tworząc chłodzony wodą efekt zimnej czapki w górnej części |
| Przegroda lub zimna czapka | Ogranicza przepływ wsteczny oparów płynu do komory procesowej |
| Kołnierz wlotowy | Łączy się z komorą wysokiej próżni |
| Linia przednia i wylot | Łączy się z pompą wspomagającą lub mechaniczną pompą wspomagającą |
Na szczególną uwagę zasługuje przegroda. Ponieważ pompowana ciecz sama w sobie jest parą krążącą z dużą prędkością, niektóre cząsteczki nieuchronnie dryfują w górę w kierunku komory, zamiast kondensować na ściance. Prawidłowo zaprojektowana osłona chłodnicy lub przegroda w kształcie jodełki, utrzymywana w temperaturze o kilkadziesiąt stopni chłodniejszej niż korpus pompy, przechwytuje większość strumienia wstecznego, zanim zanieczyści komorę procesową.
Prędkość pompowania pompy dyfuzyjnej jest zwykle wyrażany w litrach na sekundę i zmienia się w zależności od średnicy wlotu, konstrukcji dyszy i reżimu ciśnienia, w jakim pracuje pompa. Prędkość jest najwyższa w środkowym zakresie zakresu roboczego pompy i maleje, gdy ciśnienie zbliża się do ostatecznego limitu pompy, ponieważ pozostaje po prostu mniej cząsteczek gazu, które strumień pary może przechwycić.
Z drugiej strony, ostateczne ciśnienie podciśnienia zależy w mniejszym stopniu od rozmiaru dyszy, a bardziej od jakości płynu, kontroli przepływu wstecznego oraz czystości komory i uszczelek. Pompa z dużą dyszą może szybko przetłoczyć duże ilości gazu, niekoniecznie osiągając niższe ciśnienie końcowe niż mniejsza jednostka z dużym przegrodą.
Wybór płynu do pompy dyfuzyjnej wpływa na prawie każdy istotny parametr wydajności: ciśnienie końcowe, szybkość przepływu wstecznego, stabilność termiczną i odporność na utlenianie. W nowoczesnych instalacjach przemysłowych dominują płyny na bazie silikonu, ponieważ znacznie lepiej tolerują przypadkowe wystawienie na działanie powietrza w temperaturze roboczej niż starsze preparaty na bazie olejów mineralnych, które mogą ulec degradacji lub utlenieniu, jeśli komora była wentylowana, gdy kocioł był jeszcze gorący.
Operatorzy zazwyczaj monitorują stan płynu poprzez okresowe pobieranie próbek, obserwując zmianę zabarwienia lub wzrost ciśnienia końcowego w czasie, co sugeruje, że płyn zaczął się rozkładać lub wchłonął zanieczyszczenia ze strony procesu.
Żadna pojedyncza konstrukcja pompy dyfuzyjnej nie wyróżnia się we wszystkim jednocześnie. Większe stosy dysz sprzyjają przepustowości, węższe przegrody sprzyjają czystości, a prostsze geometrie sprzyjają niższym kosztom konserwacji. Poniższy wykres radarowy ilustruje porównanie trzech ogólnych typów konfiguracji z pięcioma wspólnymi kryteriami oceny w skali od 1 do 5.
Ponieważ pompy dyfuzyjne łączą wysoką wydajność z prostotą mechaniczną, pozostają powszechnym wyborem wszędzie tam, gdzie duża objętość komory musi być utrzymywana w wysokiej próżni w sposób ciągły przez wiele godzin lub dni.
W przemysłowych systemach powlekania próżniowego pompy dyfuzyjne utrzymują duże komory osadzania pod ciśnieniem niezbędnym do jednolitego tworzenia cienkiej warstwy, niezależnie od tego, czy jest to proces powlekania optycznego, metalizacji dekoracyjnej, czy funkcjonalnej powłoki barierowej na elastycznych podłożach.
Sprzęt do metalurgii próżniowej, w tym próżniowe piece do topienia indukcyjnego i próżniowe piece do przetapiania łukowego, wykorzystują pompy dyfuzyjne do usuwania rozpuszczonych gazów ze stopionego metalu i zapobiegania utlenianiu podczas przetwarzania, co jest niezbędne do produkcji stopów o wysokiej czystości stosowanych w przemyśle lotniczym i produkcji stali specjalnej.
Komory testowe do symulacji przestrzeni kosmicznej wykorzystują pompy dyfuzyjne, często w połączeniu z pompami kriogenicznymi, w celu odtworzenia warunków bliskich próżni, jakich doświadczają komponenty statku kosmicznego, wspierając testy odgazowania i cykle kwalifikacji termo-próżni, zanim sprzęt zostanie dopuszczony do lotu.
Sprzęt badawczy wysokiej próżni w naukach o powierzchni, badaniach osadzania cienkowarstwowego i charakteryzacji materiałów również zależy od tego samego zasada działania pompy dyfuzyjnej oleju aby uzyskać czyste środowisko o niskim ciśnieniu, którego wymagają czułe pomiary.
Pompy dyfuzyjne bardziej nagradzają konsekwentną dyscyplinę pracy niż karzą okazjonalne błędy, ale kilka nawyków powoduje wymierną różnicę w żywotności i stabilności wydajności.
W zakładach przestrzegających zorganizowanego harmonogramu konserwacji zapobiegawczej pompy dyfuzyjne zazwyczaj działają przez wiele lat pomiędzy wymianą płynu lub renowacją dysz, co jest jednym z powodów, dla których technologia ta pozostaje konkurencyjna kosztowo w porównaniu z nowszymi metodami pompowania w zastosowaniach o dużej objętości.
Pompa dyfuzyjna wykorzystuje strumień podgrzanej pary bez ruchomych części na ścieżce pompowania, podczas gdy pompa turbomolekularna wykorzystuje wirujące łopatki o dużej prędkości. Pompy dyfuzyjne preferują pracę ciągłą przy dużych objętościach, podczas gdy pompy turbomolekularne preferują szybszy rozruch i czystsze procesy przy mniejszej liczbie węglowodorów.
Dzięki dobrze utrzymanemu systemowi przegród i wysokiej jakości cieczy wiele przemysłowych pomp dyfuzyjnych osiąga zakres od 10 do -6 do -10 do -7 torów, chociaż rzeczywista wydajność zależy w dużym stopniu od czystości komory, jakości uszczelnienia i stanu pompy wspomagającej.
Mechanizm strumienia pary działa prawidłowo tylko w określonym zakresie ciśnienia na linii wstępnej. Bez pompy wspomagającej, która w sposób ciągły usuwa gaz ze strony wylotowej, różnica ciśnień, od której zależy strumień, zanika i pompowanie przestaje działać skutecznie.
Zależy to w dużej mierze od godzin pracy, zanieczyszczenia procesu i częstotliwości cykli termicznych pompy. Wiele zakładów sprawdza stan płynu raz na kwartał i wymienia go w przypadku pojawienia się odbarwienia lub mierzalnego wzrostu ciśnienia końcowego.
Pompy dyfuzyjne są na ogół lepiej przystosowane do czystego pompowania w fazie gazowej niż do procesów generujących duże obciążenie cząstkami stałymi, ponieważ cząstki stałe mogą zanieczyścić płyn i z czasem zmniejszyć skuteczność przegrody.